ДЕПРЕССИЯ · 60 БОБЛИК КИТОББОБ 04

Депрессияда руҳий статус

Қабул пайтидаги ҳолатни кузатиш, текшириш ва аниқ ёзиш
МКБ-10—
01

Умумий маълумот

Анамнез инсон ҳолатининг вақт давомидаги тарихини беради. Руҳий статус эса муайян қабул пайтида нима кузатилгани, бемор нима айтгани ва мақсадли текширувда нима аниқланганини тасвирлайди. Кечаги оғир ҳолатни бугунги кузатув деб ёзиш ҳам, бугунги хотиржамлик билан кечаги хавфни инкор қилиш ҳам мумкин эмас.

Руҳий статус тайёр «норма» матнини тўлдириш эмас. У ташхисни асослаш, шошилинч эҳтиёжни таниш ва кейинги ўзгаришни солиштириш учун керак. Бир қабулдаги статус депрессив эпизоднинг давомийлигини ёки бутун касаллик тарихини ўзи исботламайди.

02

Уч ахборот қатлами

  • Кузатув: «саволларга узоқ танаффусдан кейин паст овозда жавоб берди».
  • Беморнинг баёни: «фикрим юрмаяпти, ичим бўш» деб айтади.
  • Текширув: «вақт ва жой ҳақидаги саволларга жавоб берди; диққат топшириғида қайта йўналтириш талаб қилинди».

Бу қатламлар бир-бирига мос келиши ҳам, фарқ қилиши ҳам мумкин. Фарқнинг ўзи беморни ишончсиз деб аташга асос эмас. Чарчоқ, тил, хавотир, маданий одат, дори таъсири ва суҳбат шароити натижага таъсир қилиши мумкин.

03

Баҳолашнинг соҳалари

Ташқи кўриниш ва хулқ, мулоқот, нутқ, кайфият ва аффект, тафаккур жараёни ва мазмуни, идрок, онг-диққат-когнитив функциялар, психомоторика, ўз ҳолатини англаш ва қарорларни баҳолаш кўриб чиқилади. Булар умумий психиатрия кўриги соҳаларидир. [4.1]

Қуйидаги баён ва мисоллар китоб учун ишлаб чиқилган таълимий тартиб; расмий шкаланинг таржимаси эмас. Текширилмаган соҳани «сақланган» деб ёзиш ўрнига, унинг баҳоланмагани ёки баҳолаш чеклови кўрсатилади.

04

Шароитни қайд этиш

Сана, қабул формати, суҳбат тили, ҳамроҳ шахс, чарчоқ ёки седация каби муҳим шароит қайд қилинади. Онлайн қабулда камера кўрсатмаган ҳаракат ёки жисмоний белгини йўқ деб ҳисоблаб бўлмайди. Текшириш имкони бўлмаган соҳалар очиқ белгиланади.

05

Тавсиф баҳоловчи ёрлиқдан устун

Кийиниш, ўзини парвариш қилиш, ҳолат, кўз билан мулоқот ва суҳбатдаги иштирок клиник аҳамияти бўлса тасвирланади. «Ўзига қарамайдиган одам» ўрнига «кийими ифлосланган; бемор сўнгги кунларда ювиниш қийинлашганини айтди» деб ёзиш аниқроқ ва ҳурматлироқ.

Чиройли кийиниш депрессияни истисно қилмайди. Кўзга кам қараш ҳам ўз-ўзидан депрессия ёки психоз белгиси эмас: маданий одат, уятчанлик, аутизм, кўриш муаммоси ёки суҳбатдаги ноқулайлик бўлиши мумкин. Кузатув клиник контекст билан талқин қилинади.

06

Мулоқотга киришиш

Бемор саволни тушуняптими, жавоб беришга вақт керакми, суҳбатни ушлаб тура оляптими? Қисқа жавобни автоматик «ҳамкорлик қилмайди» деб ёзмаймиз. Секинлашиш, оғриқ, тил тўсиғи ёки ишонч ҳали шаклланмагани эҳтимоли бор.

07

Нутқни аниқлаштириш

Нутқнинг тезлиги, овоз баландлиги, жавобгача бўлган танаффус, сўз миқдори ва тушунарлилиги қайд этилади. Депрессияда нутқ секинлашиши мумкин, аммо ҳар бир бемор шундай кўринмайди. Хавотирли бемор тез ва кўп гапириши ҳам мумкин.

Сўз топиш қийинлиги, талаффуз ўзгариши ва жавобларнинг мазмунан узилиши бир хил белги эмас. Янги пайдо бўлган нутқ бузилишида неврологик ва бошқа тиббий сабаблар ҳам баҳоланади; уни депрессияга йўйиб қўйиш мумкин эмас.

08

Ёзувни яхшилаш намунаси

Ноаниқ: «Нутқи депрессив». Аниқроқ: «Саволларга 5–10 сониялик танаффусдан кейин жавоб берди; овози паст; жавоблар қисқа, лекин савол мазмунига мос». Вақт рақамлари фақат ҳақиқатан кузатилган бўлса қўйилади.

Ноаниқ: «Контакт ёмон». Аниқроқ: «Мураккаб саволни қисқа қисмларга ажратганда жавоб берди; суҳбатнинг иккинчи ярмида чарчаб, танаффус сўради». Бундай ёзув кейинги мутахассисга қандай мулоқот ёрдам берганини ҳам кўрсатади.

09

Ички кечинма ва ташқи ифода

Кайфият — бемор тасвирлаган ҳиссий ҳолат; аффект — суҳбат пайтида кузатилган ҳиссий ифода. Улар бир хил бўлиши шарт эмас. Бемор ичидан бўшлиқ ҳис қилиб, суҳбатда мулойим жилмайиши мумкин. [4.1]

«Кайфиятингиз қандай?»га қўшимча равишда «Сизнинг одатий ҳолатингиздан нима фарқ қиляпти?» деб сўралади. «Ёмон» жавоби қайғу, хавотир, жаҳл, ҳиссизлик ёки чарчоқни англатиши мумкин. Шифокор маънони бемордан аниқлаштиради.

10

Аффектнинг қайси хусусиятлари?

Ифоданинг диапазони, интенсивлиги, ўзгарувчанлиги ва суҳбат мазмунига муносабати кузатилади. Масалан, «аффект диапазони чекланган, ёқимли воқеа ҳақида гапирганда қисқа жонланиш кузатилди» деган баён «аффекти йўқ»дан аниқроқ.

Йиғлаш депрессиянинг мажбурий белгиси эмас; йиғламаслик эса соғайишни исботламайди. Суҳбатда кулгани учун оғир субъектив қийинчиликни рад этиш мумкин эмас. Ҳиссий ифода маданият, шахсий услуб ва хавфсизлик ҳисси билан ҳам боғлиқ.

11

Анедония ва ҳиссий тўмтоқлик

Анедония завқ олиш ёки қизиқиш камайишини билдириши мумкин. Уни ташқи юз ифодасидан тўлиқ аниқлаб бўлмайди: аввал ёққан ишлар, уларни кутиш ва бажариш пайтидаги ҳислар ҳақида сўралади. Ҳиссий тўмтоқлик эса беморнинг ижобий ҳам, салбий ҳам ҳислар камайгани ҳақидаги баёни бўлиши мумкин.

Апатия, анедония, чарчоқ ва психомотор секинлашиш бир-бирига яқин кўриниши мумкин, аммо айнан бир тушунча эмас. «Ишни бошлашга хоҳиш йўқми, куч етмайдими ёки бошласангиз ҳам завқ йўқми?» деган савол тафсилот беради.

12

Бемор баёнини сақлаш

«Кайфияти тушкун» деб ёзишдан олдин беморнинг қисқа иборасини қўшиш мумкин: «Ҳамма нарса рангсиздек». Агар ташқи ифода баёндан фарқ қилса, иккаласи ҳам ёзилади; улардан бири танлаб олиниб, иккинчиси йўқолмайди.

Ҳозирги кайфият қабулнинг бир қисми, эпизоднинг бутун даври эмас. Шунинг учун статус натижаси 3-бобдаги анамнез билан бирлаштирилади.

13

Қандай фикрлаяпти ва нима ҳақида?

Тафаккур жараёнини тасвирлашда жавоблар мантиқий боғланганми, мақсадга етиб борадими, мавзу сақланадими, суръат қандайлиги кузатилади. Тафаккур мазмунида эса умидсизлик, айбдорлик, қадрсизлик, руминация, обсессив ёки васвасали ишончлар каби мавзулар текширилади.

Узоқ танаффуснинг ўзи тафаккур узилиши дегани эмас. Бемор саволни тушунишга, сўз топишга ёки ҳиссини ифодалашга вақт сарфлаши мумкин. Қайси вазиятда танаффус бўлгани ва кейинги жавоб мазмуни қайд этилади.

14

Руминация, обсессия ва васваса

Руминацияда инсон бир мавзуни қайта-қайта салбий мушоҳада қилиши мумкин. Обсессив фикр исталмаган, ёпишқоқ ва безовта қилувчи тарзда кечиши мумкин; унга муносабат ва инсайт турлича бўлади. Васвасали ишончни баҳолашда ишончнинг қатъийлиги, далил билан муносабати, маданий контекст ва бошқа психотик белгилар ўрганилади.

Бу фарқлар бир савол билан ҳал қилинмайди. «Бу фикрни ҳақиқат деб қанчалик ишонасиз?», «Бошқача изоҳ бўлиши мумкинми?», «Уни ўз хоҳишингизга зид фикрдай сезасизми?» каби саволлар аниқлаштиришга хизмат қилади. Саволлар беморни баҳсда енгиш учун эмас.

15

Айбдорликка мисол

«Боламга бақирганим учун ўзимдан хафаман» деган гап реал воқеага муносабат бўлиши мумкин. «Мен сабаб бутун шаҳар ҳалокатга учрайди» деган қатъий ишонч бошқача баҳолашни талаб қилади. Аммо битта ғайриоддий иборадан психоз хулосаси чиқарилмайди: маъно, ишонч даражаси, контекст ва бошқа белгилар керак.

16

Котар мазмуни ва метафора

«Ичим ўлиб қолгандек» деган образли иборани «аъзолари йўқлигига васвасали ишонч» билан тенглаштириш мумкин эмас. Бемор буни ўхшатиш сифатида айтаяптими ёки айнан ҳақиқат деб ҳисоблаяптими, аниқланади. Ғайриоддий танавий кечинмалар ҳам автоматик васваса эмас.

Психотик симптомлар аниқланса, мутахассислик баҳоси ва мувофиқ хавфсизлик режаси зарур. NICE психотик депрессияда махсус руҳий саломатлик хизматига йўналтиришни тавсия қилади. [4.2]

17

Идрокни сўраш ва кузатиш

Эшитиш, кўриш ёки бошқа идрок кечинмалари ҳақида ҳурмат билан сўралади. Овоз эшитиш, ички фикр, уйқуга кетишдаги кечинма ва ташқи товушни нотўғри талқин қилишни бир хил деб қабул қилмаймиз. Қачон, қайси шароитда ва бемор буни қандай тушунаётгани муҳим.

Беморнинг бир нуқтага қараб қолиши «галлюцинация бор» дегани эмас. «Галлюцинация кузатилмади» деган ибора ҳам улар йўқлигини тўлиқ исботламайди. Бемор баёни ва суҳбатдаги кузатув алоҳида ёзилади. Хавфли буйруқ мазмуни айтилса, хавфсизлик алоҳида баҳоланади.

18

Диққат ва ҳушёрлик

Суҳбатни кузатиш, саволни ушлаб туриш ва қисқа топшириқни бажариш имкони баҳоланади. Тил, маълумот даражаси, эшитиш, кўриш, чарчоқ ва дори таъсири ҳисобга олинади. Қайси топшириқ берилгани ва қандай бажарилгани қайд этилади.

Сўнгги соатлар ёки кунларда бошланган, ўзгариб турувчи диққат ва ҳушёрлик бузилишида делирий ҳақида ўйлаш керак. Гипоактив делирийда бемор жим, уйқучан ва мулоқотдан четлашган кўриниши мумкин; буни шунчаки депрессив секинлашиш деб қабул қилиш хавфли. [4.3]

19

Ориентация ва хотира

Шахс, жой, вақт ва вазиятга оид жавоблар заруратга қараб текширилади. Бемор исмини айтгани барча ориентация соҳалари сақланганини англатмайди. Баҳоланган соҳалар аниқ кўрсатилади.

«Хотираси ёмон» шикояти диққат, уйқу, хавотир ёки бошқа ҳолатларга боғлиқ бўлиши мумкин. Объектив когнитив пасайиш эҳтимоли ҳам инкор этилмайди. Бир мартаги паст натижани деменция деб аташ ёки барчасини «депрессив псевдодеменция» билан тушунтириб қўйиш етарли эмас.

20

Қачон кенгроқ тиббий баҳолаш керак

Янги чалкашиш, диққатнинг кескин ўзгариши, ҳушёрлик пасайиши, янги неврологик белги ёки жисмоний аҳвол оғирлашиши шошилинч тиббий баҳолашни талаб қилиши мумкин. Психиатрия ташхиси бу белгиларни автоматик изоҳлаб бермайди.

Когнитив скрининг натижаси ишлатилса, тест номи, шароити ва чекловлари ёзилади. Статусда текширилмаган функцияни меъёрда деб кўрсатиш мумкин эмас.

21

Секинлашиш ва ажитация

Ҳаракатлар камайиши, юриш, гавда ҳолати, имо-ишоралар ва жавоб суръати кузатилади. Секинлашишда дори седацияси, неврологик касаллик, оғриқ ва бошқа сабаблар ҳам ҳисобга олинади. Депрессиянинг оғирлиги фақат ҳаракат тезлиги билан белгиланмайди.

Ажитацияда безовта юриш, қўлларни ишқалаш ёки ўтириб туриш каби кузатувлар бўлиши мумкин. Ички тинчсизлик дорига боғлиқ акатизияда ҳам учрайди. Ҳаракат кўриниши билан бирга субъектив кечинма ва дори вақт чизиғи сўралади.

22

Сукут ва ҳаракатсизликни биргина “оғир депрессия” деманг

Мутизм, ступор, ғайриоддий поза сақлаш, негативизм ёки бошқа кататоник белгилар бўлса, мақсадли баҳолаш керак. Кататония депрессия билан бирга бўлиши мумкин, лекин фақат депрессияга хос эмас. Тиббий ва неврологик сабаблар ҳам кўриб чиқилади. [4.4]

Кататония клиник кузатув, суҳбат, жисмоний текширув ва қўшимча маълумот асосида баҳоланади. Зарур текширувлар унинг сабаблари ва ўхшаш ҳолатларни аниқлашга хизмат қилади; битта лаборатор таҳлил кататонияни мустақил тасдиқламайди. [4.4]

23

Қачон шошилинч ҳаракат керак

Овқат-сув қабул қилмаслик, иситма, вегетатив беқарорлик, қаттиқлик ёки ҳаракатсизликда жисмоний асорат хавфи бўлса, тўлиқ режали интервьюни кутиш мумкин эмас. Шошилинч тиббий ва психиатрия баҳоси ташкил этилади. Кататониянинг махсус даволаш синовлари тайёргарлик ва мониторинг талаб этади; бу боб доза ёки уйда синов ўтказиш кўрсатмаси эмас. [4.4]

24

Ўқув вазияти

Бемор деярли гапирмайди ва узоқ ҳаракатсиз ўтиради. «Саволларга жавоб бермади» деган кузатувни «билишни истамайди» деб талқин қилмаймиз. Ҳушёрлик, тушуниш, мотор белгилар, овқатланиш, дори таъсири ва тиббий ҳолат текширилади. Яқинлардан ўзгариш қачон бошлангани сўралади.

Кататоник ҳолатни истисно қилиш учун шунчаки «қўлини қимирлатди» деган факт етарли эмас. Белгилар мажмуаси ва динамикаси баҳоланади; шубҳа ҳужжатда аниқ ифодаланади.

25

Insight — ўз ҳолатини англаш

Бемор ўзгариш борлигини тан оладими, уни нима билан тушунтиради ва ёрдамга қандай муносабатда? «Касаллигини тан олмайди» деган бир сатр бу соҳани тўлиқ бермайди. Масалан, бемор ишлаш қийинлашганини тан олиб, «депрессия» атамасини қабул қилмаслиги мумкин.

Шифокор фикрига қўшилмаслик ўз-ўзидан инсайт йўқлиги ёки қарор қабул қилиш қобилияти йўқлигини англатмайди. Қарорга лаёқат муайян қарор ва вақтга нисбатан, мулоқотга зарур ёрдам берилган ҳолда баҳоланади. NICE бу икки тушунчани автоматик тенглаштирмасликни таъкидлайди; маҳаллий ҳуқуқий тартиб алоҳида қўлланади. [4.5]

26

Ирода ва амалий ҳаракат

Фаолиятни бошлаш, режалаштириш ва давом эттириш қийинлиги конкрет мисол билан сўралади. «Данғаса» ёки «иродасиз» деган ёрлиқ клиник тавсиф эмас. Бемор хоҳиши бор, аммо энергия ёки диққати етмаётган бўлиши мумкин.

Ҳақиқий вазиятдаги қарорлар ва оқибатларни тушуниш муҳокама қилинади. Битта назарий саволга тўғри жавоб бериш барча ҳаётий қарорларда баҳолаш қобилияти сақланганини исботламайди.

27

Суицид хавфи статусга қандай киритилади

Ҳозирги ўлим ёки ўзини шикастлаш фикрлари, ният, режа мавжудлиги, аввалги ҳолатлар ва хавфсизлик чоралари аниқ қайд этилади. Бемор инкор қилгани, сўралмагани ва суҳбат имкони бўлмагани бир хил эмас. Хотиржам кўриниш ёки яхши кўз контакти хавфсизлик кафолати эмас.

Шкала балли ёки умумий хавф тоифаси индивидуал клиник баҳони алмаштирмайди. NICE ўзини шикастлаш бўйича қўлланмаси прогноз учун бундай таснифга таянмасликни тавсия қилади. [4.6]

Яқин хавф бўлса, ёрдам кечиктирилмайди: хавфсиз кузатув ва шошилинч хизмат билан боғланиш ташкил этилади. Статусда фақат «хавф бор» эмас, нима қилингани ва кимга топширилгани ҳам қайд этилади. Бу бобдаги қисқа баён 7-бобдаги тўлиқ хавф баҳосининг ўрнини босмайди.

28

Руҳий статусни ёзиш намунаси

Қуйидаги ҳолат ўқув учун тузилган. Ҳеч бир беморга тайёр ҳолда кўчирилмайди; фақат ҳақиқатан баҳоланган соҳалар ёзилади.

29

Кузатув ва текширув

«Юзма-юз қабул, ўзбек тилида. Бемор суҳбатга мустақил қатнашди. Кийими тоза; суҳбат давомида гавдаси бироз эгилган, имо-ишоралари кам. Саволларга танаффусдан кейин паст овозда, мазмунан мос жавоб берди. Талаффузи тушунарли. Кайфиятини “ичим бўш, ҳеч нарса завқ бермайди” деб таърифлади. Кузатилган аффект диапазони чекланган; яқин кишиси ҳақида гапирганда қисқа жонланиш бўлди».

«Тафаккур баёни изчил, жавоблар савол мақсадига етиб борди. Ўзини айблаш мавзуси кўп такрорланди; шу мавзуда муқобил изоҳни муҳокама қила олди. Суҳбатда васвасали ишончни асослайдиган маълумот олинмади. Бемор эшитиш ва кўриш галлюцинацияларини инкор қилди; суҳбатда ташқи стимулсиз идрокка жавоб беришга ўхшаш хулқ кузатилмади».

«Шахси, қабул жойи ва санага оид саволларга жавоблари тўғри. Суҳбат диққатини сақлади, охирида чарчаганини айтди. Стандарт когнитив тест ўтказилмади; хотира функциялари тўлиқ баҳоланган деб ҳисобланмайди. Ўз ҳолатидаги ўзгариш ва иш фаолиятига таъсирни тан олади, даволаш вариантларини муҳокама қилишга тайёр».

30

Хавфсизликни алоҳида ёзиш

«Ҳозирги суицид фикри ва нияти ҳақида тўғридан-тўғри сўралганда инкор қилди. Бу жавоб умумий хавф баҳосининг бир қисми сифатида қаралди. Аввалги хавфли ҳолатлар ва қўллаб-қувватлаш анамнезда қайд этилди. Ҳолат оғирлашса мурожаат қилиш йўли ва кейинги учрашув келишилди».

Ушбу намунада “суицид хавфи йўқ” деган мутлақ хулоса қилинмаган. Реал қабулда хавфга оид ижобий маълумот, ноаниқлик ва амалда кўрилган чоралар ўзига хос тарзда ёзилади.

31

Статусдан кейинги клиник хулоса

Кузатувни ташхис билан аралаштирмаймиз: «депрессив манзарани қўллаб-қувватловчи белгилар бор» деган хулоса давомийлик, анамнез ва дифференциал баҳолаш билан бирга асосланади. Оғирлик, психоз ва биполярлик ҳақида қарор учун етарли бўлмаган маълумот алоҳида кўрсатилади.

32

1-кейс. Жилмайиш ва ички азоб

Бемор суҳбатда жилмайиб, «ҳаммаси яхши» дейди, кейин яшаш маъноси йўқолганини айтади. Юз ифодасига таяниб хавфни рад этиб бўлмайди. Субъектив кечинма, ҳозирги фикр-ният, анамнез ва ресурслар очиқ сўралади. Статусда жилмайиш ҳам, бемор айтган маъно ҳам сақланади.

33

2-кейс. Секинлашишми ёки делирийми?

Кекса бемор жим, уйқучан ва суҳбатдан тез чалғийди. Яқинлари кечадан бери бир яхши, бир чалкаш бўлиб қолаётганини айтишади. Бу манзарани «ёши катта, депрессия» деб якунлаш мумкин эмас. Ўткир ўзгариш ва диққат тебраниши шошилинч тиббий баҳолашни талаб қилади; делирий эҳтимоли текширилади.

34

3-кейс. Айбдорлик ва психотик ишонч

Бир бемор ишдаги хатосини қайта-қайта эслаб, ўзини қаттиқ айблайди, аммо бошқача қарашни муҳокама қила олади. Бошқаси далиллардан қатъи назар ўзининг оддий ўйи бутун мамлакатга фалокат келтиришига қатъий ишонади. Бир хил «айбдорлик» сўзи уларни бир хил клиник ҳолат қилмайди. Ишонч даражаси, контекст, бошқа белгилар ва хавф текширилади.

35

4-кейс. Қабулда сукут

Бемор саволларга жавоб бермайди. Буни дарҳол негативизм ёки «истамаяпти» деб ёзиш ўрнига эшитиш, тушуниш, ҳушёрлик, мотор белгилар ва тиббий ҳолат баҳоланади. Мутизмнинг сабаби битта эмас. Кататония эҳтимоли бўлса, мақсадли кўрик ва шошилинч эҳтиёжлар текширилади.

36

Ҳужжатни текшириш учун саволлар

  • Мен кузатганим, бемор айтгани ва текширув натижасини ажратдимми?
  • Текширилмаган соҳани автоматик «сақланган» деб ёзмадимми?
  • Кайфият ва аффектни, тафаккур жараёни ва мазмунини аралаштирмадимми?
  • Психоз, делирий ёки кататонияга оид белгини депрессия билан беркитмадимми?
  • Хавфсизлик ва кўрилган чоралар аниқ қайд этилдими?

Барча мисоллар шартли таълимий кейслардир. Кейинги 5-бобда депрессиянинг асосий симптомлари ва уларни клиник аниқлаштириш батафсил ёритилади.

37

4-боб манбалари

4.1. First MB. Initial Psychiatric Assessment. MSD Manual Professional Edition. Руҳий статус соҳалари, кайфият ва аффект фарқи. https://www.msdmanuals.com/professional/psychiatric-disorders/approach-to-the-patient-with-psychiatric-symptoms/initial-psychiatric-assessment

4.2. NICE. Depression in adults: treatment and management. NG222, 1.12.1. Психотик депрессияда махсус хизматга йўналтириш. https://www.nice.org.uk/guidance/ng222/chapter/recommendations

4.3. NICE. Delirium: prevention, diagnosis and management in hospital and long-term care. CG103, 1.3–1.6-бўлимлар. Ўткир ўзгариш, флуктуация ва гипоактив кўриниш. https://www.nice.org.uk/guidance/cg103/chapter/recommendations

4.4. Rogers JP et al. Evidence-based consensus guidelines for the management of catatonia: Recommendations from the British Association for Psychopharmacology. Journal of Psychopharmacology. 2023;37(4):327–369. doi:10.1177/02698811231158232. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10101189/

4.5. NICE. Decision-making and mental capacity. NG108. Инсайт ва муайян қарорга лаёқатни ажратиш. Бу қўлланманинг ҳуқуқий асоси Буюк Британияга тегишли; маҳаллий қонун ўрнида қўлланмайди. https://www.nice.org.uk/guidance/ng108/chapter/recommendations

4.6. NICE. Self-harm: assessment, management and preventing recurrence. NG225, 1.6-бўлим. Хавфни башорат қилиш шкалаларининг чекловлари. https://www.nice.org.uk/guidance/ng225/chapter/recommendations

Манбалар текширилган сана: 7 ноябрь 2026. Боб клиник таълим учун ёзилган ишчи қўлёзмадир. Тавсиф намуналари ва кейслар расмий шкала эмас; аниқ бемор кўриги, клиник қарор ёки маҳаллий ҳуқуқий талабни алмаштирмайди.

Ўқув ва ахборот мақсадида. Ташхис ва даволаш беморни кўрган шифокор баҳосига асосланади.